urnurse.net
  รวมเรื่องควรรู้ สำหรับการทำงานพยาบาลวิชาชีพ ในโรงพยาบาล
 
 

อาการปวดท้อง

มณีจันทร์

ปวดท้อง ...ปวดท้อง ....โอย ....ปวดท้อง

อาการปวดท้อง ก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่นำพาให้ผู้ป่วย แพทย์ และ พยาบาลได้มาพบเจอกัน ยังจุดนัดพบ ห้องฉุกเฉิน โดยเฉพาะยามค่ำคืน

ต้นตอของอาการปวดท้องมีได้หลายสาเหตุ เนื่องจากภายในช่องท้องของมนุษย์เรา มีความซับซ้อน ประกอบด้วยอวัยวะมากมาย ซึ่งสามารถจัดระเบียบ ได้เป็น 3 ระบบ ดังนี้

  1. ระบบทางเดินอาหาร ประกอบด้วย กระเพาะอาหาร ตับอ่อน ตับแก่ ถุงน้ำดี และ ลำไส้ใหญ่เล็กที่ขดตัวเรียงซ้อนอย่างเป็นระเบียบ ตามทฤษฎีบอกว่า ลำไส้ใหญ่มีความยาวประมาณ 1.5 เมตร และลำไส้เล็กมีความยาวประมาณ 7.5 เมตร แสดงว่าลำไส้ของเรามีความยาวโดยประมาณ 9 เมตร แต่ผู้เขียนยังมีความสงสัยทฤษฎีอยู่บ้าง ก็ตอนที่ได้มีโอกาสพบเห็นสาวๆนักศึกษา แต่งตัวรัดรูป หน้าอกตึงเป๊ะ เอวบางคอดกิ่ว ชวนให้สงสัยว่า น้องเค้ามีลำไส้ครบ 9 เมตรหรือป่าว หรือว่าสมัยนี้เค้ามีวิทยาการจัดเรียงลำไส้แบบใหม่ ดันขึ้นไปอยู่ที่อกแทน อืม...แบบนี้ก็น่าสนใจ ได้ทั้งอึ๋มทั้งเพรียว
  2. ระบบทางเดินปัสสาวะ ประกอบด้วย กระเพาะปัสสาวะ และ ไต อีก 2 ข้าง
  3. ระบบสืบพันธุ์ ทั้งมดลูก และ รังไข่ ก็อาศัยช่องท้องเป็นที่หลบซ่อนด้วยเหมือนกัน

เนื่องจากความซับซ้อนของอวัยวะที่หลบซ่อนอยู่ในช่องท้อง เมื่อถึงเวลาที่แพทย์จะต้องค้นหาสาเหตุของอาการปวดท้อง จึงต้องมีความพิถีพิถัน เริ่มด้วยรายการถาม-ตอบ สารพัดคำถาม ซึ่งผู้ป่วยก็คงนึกรำคาญ คำถามมากมาย ปวดจะตายอยู่แล้ว ถึงขั้นผู้ป่วยบางรายไม่ยอมตอบคำถาม ได้แต่บอกว่า " ฉีดยาเลยหมอ แล้วค่อยถามต่อ "

เพื่อไม่ให้แพทย์้ / พยาบาล เกิดความสับสน และวกวน ในการซักประวัติ ผู้ป่วยที่มาด้วยอาการปวดท้อง ให้ยึดหลัก L O D C R A F P ดังนี้

Location ตำแหน่งที่ปวดท้อง

โดยทั่วไปมักแบ่งตำแหน่งของช่องท้องได้เป็น 7 ส่วน ซ้าย ขวา บน ล่าง และ กลางสะดือ

ซ้ายบน บน ขวาบน
  กลาง สะดือ  
ซ้ายล่าง ล่าง ขวาล่าง
  • เมื่อปวดท้องด้านซ้ายตอนบน โรคที่เป็นสาเหตุ อาจเป็น กระเพาะอาหาร ม้าม ลำไส้ที่อยู่ในส่วนด้านซ้ายตอนบน ตับอ่อน (ซึ่งอาการปวดมักร้าวไปด้านหลัง เพราะตับอ่อนอยู่ติดทางด้านหลัง) และไตซ้าย
  • เมื่อปวดท้องด้านซ้ายตอนล่าง โรคที่เป็นสาเหตุ อาจเกิดจากโรคของลำไส้ในส่วนด้านซ้ายตอนล่าง ปีกมดลูก และรังไข่ซ้าย
  • เมื่อปวดท้องด้านขวาตอนบน โรคอาจเกิดจาก ตับ ท่อน้ำดี ถุงน้ำดี ลำไส้ส่วนที่อยู่ในช่องท้องด้านขวาตอนบน และไตขวา
  • เมื่อปวดท้องด้านขวาตอนล่าง โรคอาจเกิดจาก ไส้ติ่ง ลำไส้ส่วนด้านขวาตอนล่าง ปีกมดลูก หรือ รังไข่ขวา
  • เมื่อปวดท้องบริเวณใต้ลิ้นปี่ มักเกิดจากโรคกระเพาะอาหาร
  • เมื่อปวดรอบๆสะดือ มักเกิดจากโรคของไส้ติ่ง
  • เมื่อปวดบริเวณเหนือหัวหน่าว มักเกิดจากโรคของกระเพาะปัสสาวะ หรือ ของมดลูก

Onset เวลาที่เริ่มเป็น

Duration ระยะเวลาที่มีอาการ กี่นาที / ชั่วโมง

Characteristics ลักษณะอาการปวดท้อง

◦เมื่อปวดแบบปวดบิด เป็นพักๆ มักเกิดจากโรคของอวัยวะที่มีลักษณะเป็นท่อ เช่น ลำไส้ หรือ ท่อไต

◦เมื่อปวดเป็นพักๆ ปวดแน่น อาการหายไปเมื่อผายลม หรือ เรอ หรืออาการปวดเคลื่อนที่ได้ มักเกิดจากการมีก๊าซในกระเพาะอาหาร และ/หรือ ลำไส้

◦เมื่อปวดแสบ ใต้ลิ้นปี้ และอาการปวดดีขึ้นเมื่อกินอาหาร หรือ อาการปวดสัมพันธ์กับการกินอาหาร มักเกิดจากโรคของกระเพาะอาหาร หรือ โรคกระเพาะอาหารอักเสบ หรือ โรคแผลในกระเพาะอาหาร

◦เมื่อปวดเฉพาะจุด หรือ กดเจ็บเฉพาะจุด มักเกิดจากการอักเสบของอวัยวะในตำแหน่งนั้น เช่น โรคตับอักเสบ หรือ โรคไส้ติ่งอักเสบไส้ติ่งอักเสบ

◦เมื่อปวดช่องท้องเหนือกระดูกหัวหน่าว เบ่งปัสสาวะ หรือปวดแสบเมื่อสุดปัสสาวะ มักเกิดจากโรคของกระเพาะปัสสาวะ

◦เมื่อปวดเบ่งอุจจาระ มักเกิดจากโรคของลำไส้ใหญ่

Radiation อาการปวดร้าว เช่น ปวดร้าวขึ้นอก หรือ ขึ้นในบริเวณกระดูกกราม แพทย์มักนึกถึงโรคหลอดเลือดหัวใจ

Associated symptom อาการร่วมอื่นๆ อาการปวดท้องอาจเกิดร่วมกับอาการอื่นๆได้ ที่พบบ่อย คือ

•คลื่นไส้ อาเจียน มักเกิดจากโรคของ ลำไส้ หรือ ตับ หรือ ลำไส้อุดตัน

•อาการไข้ มักเกิดจากมีการอักเสบ เช่น โรคไส้ติ่งอักเสบ

•อาเจียนเป็นเลือด มักเกิดจากโรคของกระเพาะอาหาร

•ไม่ผายลม มักเกิดจากลำไส้อุดตัน เช่น จากท้องผูกมาก หรือมีก้อนเนื้ออุดตันในลำไส้

•อุจจาระเป็นเลือด มักเกิดจากโรคของลำไส้ใหญ่ด้านซ้ายล่าง

•อุจจาระดำเหมือนยางมะตอย มักเกิดจากโรคแผลในกระเพาะอาหาร

•การคลำได้ก้อนเนื้อ มักเกิดจากโรคมะเร็ง หรือโรคเนื้องอกรังไข่

•ร่วมกับอาการทางปัสสาวะ เช่น ปัสสาวะเป็นเลือด ปวดเบ่งปัสสาวะ มักเกิดจากโรคของกระเพาะปัสสาวะ หรือ ไต หรือ ต่อมลูกหมาก

•เมื่อปวดร้าวไปด้านหลัง อาจเป็นโรคของ ตับอ่อน หรือ ไต หรือ ท่อไต

•ตัว ตาเหลือง อาจเป็นโรคของ ตับ ท่อน้ำดี ถุงน้ำดี

•มีเลือดออกทางช่องคลอด หรือ ตกขาว มักเกิดจากโรคของอวัยวะสืบพันธุ์สตรี เช่น โรคของ ช่องคลอด ปากมดลูก ปีกมดลูก และมดลูก

Factor ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง เช่น - อาการนำก่อนปวด - ปวดมากเวลาไหนเป็นพิเศษ - อะไรทำให้อาการดีขึ้น

Progression การดำเนินการของอาการปวด ได้ไปรักษาที่ไหนมาก่อนไหม ปวดมากขึ้น / น้อยลงอย่างไร

หลังจากผ่านรายการถามตอบ สารพัดปัญหา และตรวจร่างกายกันเสร็จแล้ว อันดับแรกเลย ที่แพทย์ี่ / พยาบาลจะต้องตัดสินให้ได้ ก็คือ อาการของผู้ป่วยจัดอยู่ในภาวะฉุกเฉินหรือไม่ โดยมีแนวทางการคัดกรองอาการ ตามนี้

การคัดกรองอาการปวดท้อง

1/2

หน้า 1 - 2

Hit Counter